Integritisme in de raad: Een kwalitatief onderzoek naar de doorwerking van het door raadsleden ervaren integritisme op de perceptie van de kwaliteit van het politieke debat

De laatste jaren is de kwaliteit van het politieke debat in gemeenteraden verslechterd (de Koster, 2019). Dit is zorgwekkend gezien het belang van een kwalitatief hoogwaardig debat voor effectieve besluitvorming (Huberts, 2020). Van volksvertegenwoordigers wordt verwacht dat zij in het debat integer handelen, om legitieme besluiten te nemen (Manin, 1987). Het waarborgen van integriteit binnen het politieke debat is daarom van cruciaal belang. De laatste jaren blijkt echter een keerzijde van integriteit op te komen, namelijk integritisme (Klein Kranenburg et al., 2022, p. 91). Bij het opspelen van integritisme wordt een integriteitsoordeel geveld terwijl daar onvoldoende grond voor is (Huberts, 2005, p. 17). In de wetenschappelijke literatuur is weinig bekend over integriteit en integritisme op politiek-bestuurlijk vlak (Heres, 2023). Als integriteit belangrijk is voor de kwaliteit van het debat, rijst de vraag hoe integritisme zich hier dan tot verhoudt. Het is van belang dit verband te onderzoeken, omdat een vermindering van de kwaliteit van het politiek debat een negatief effect kan hebben op de effectiviteit van besluitvorming, wat leidt tot minder legitieme besluiten, en het dalen van het vertrouwen in de overheid. Om het verband te onderzoeken staat de volgende onderzoeksvraag centraal: ‘’Hoe werkt het door raadsleden ervaren integritisme door in hun perceptie van de kwaliteit van het politieke debat in gemeenteraden.’’ Het onderzoek is verkennend van aard en er is gebruik gemaakt van een kwalitatieve onderzoeksstrategie waarbij semigestructureerde interviews zijn afgenomen bij raadsleden van zes verschillende gemeenten. Er is gestreefd naar een steekproef met maximale diversiteit door raadsleden uit kleine, middelgrote en grote gemeenten te selecteren op basis van verschillende kenmerken. In totaal hebben zestien raadsleden geparticipeerd aan het onderzoek. Uit het onderzoek blijkt dat alle respondenten situaties lijken te ervaren die duiden op integritisme. Er zijn verschillende vormen van het ervaren integritisme geïdentificeerd: integritisme als het veralgemeniseren van integriteit, integritisme als ongegronde beschuldigingen en integritisme als het ‘’witwassen’’ van zichzelf. Uit de bevindingen uit het onderzoek kan geconcludeerd worden dat het ervaren integritisme van raadsleden negatief doorwerkt op vijf indicatoren van de kwaliteit van het debat; inhoudelijke kwaliteit en oprechtheid, participatie, gelijke toegang, respect en constructieve politiek. Een onverwachte bevinding is dat het ervaren integritisme een positieve doorwerking lijkt te hebben op de indicator interactiviteit en reflectie. Ten slotte worden er aanbevelingen gedaan. Voor vervolgonderzoek wordt aanbevolen om; onderzoek te doen naar de beweegredenen van raadsleden om ongegronde beschuldigingen van integriteit te doen, een breder onderzoek uit te voeren waarin ook het college van burgemeesters en wethouders worden meegenomen, onderzoek te doen naar de invloed van de media en publieke opinie op integritisme en het ontwikkelen van een empirisch meetinstrument voor integritisme. Ook worden praktische aanbevelingen gedaan die gericht zijn op het ontwikkelen van strategieën om integritsme te voorkomen of de negatieve effecten ervan te beperken. Afsluitend wordt aanbevolen om binnen gemeenteraden te investeren in de bewustwording en kennis van integriteit en integritisme, om zo de kwaliteit van het politieke debat, en hiermee de effectiviteit van besluitvorming te verbeteren en waarborgen.