E-governance in de beleidsevaluatie: de behoeften en (on-)mogelijkheden voor opzet en beheer van een centrale MKBA-database

Het doel van deze masterscriptie is om de belangrijkste voorwaarden en omstandigheden aan te reiken voor de opzet en het beheer van een centrale database met maatschappelijke kosten-batenanalyses (MKBA) van de Rijksoverheid. Het idee om een centrale MKBA-database op te zetten leeft al een aantal jaren. Opdrachtgevers hebben behoefte aan een database, alsook uitvoerders en toezichthouders van MKBA’s. Op dit moment is het onduidelijk hoeveel MKBA’s er rijksbreed zijn uitgevoerd; MKBA’s zijn lastig te vinden; en bestaande overzichten zijn incompleet en verouderd. Gevolg hiervan is dat er discussies zijn over de bruikbaarheid en toekomst van MKBA’s, dat gebruikers veel tijd kwijt zijn aan het zoeken naar MKBA’s, en dat een verdere ontwikkeling van de praktijk van de MKBA als beleidsevaluatie-instrument wordt bemoeilijkt doordat er een beperkt zicht is op de basisinformatie. Daarom is een onderzoek geïnitieerd naar de benodigdheden voor een database. Er is brede steun voor de database. Doorgaans zien beoogde gebruikers het nut in van een database, en worden punten in werkprocessen erkend die een centraal overzicht zou kunnen vergemakkelijken. Omdat die steun er is, wordt in dit onderzoek nagegaan hoe de steun voor de database kan worden omgezet naar het daadwerkelijk opzetten en blijven actualiseren ervan. De volgende onderzoeksvraag staat centraal: Hoe kan steun voor een centrale MKBA-database worden omgezet naar inzet voor de opzet en het beheer van de database? Van deze hoofdvraag zijn vier deelvragen afgeleid. Daartoe zijn 23 semigestructureerde interviews met 24 potentiële gebruikers van de database gehouden. In de interviews wordt achterhaald wat wenselijke en onwenselijke ingrediënten voor samenwerking en inrichting van de database zijn. Naast behoeftes en mogelijkheden voor een database, wordt gekeken waar knelpunten zitten en welke belemmeringen de opzet en het beheer van een database in de weg staan. In het theoretisch kader worden concepten uit de bestaande literatuur uitgewerkt: network governance, publieke sector innovaties en databases. Respectievelijk wordt behandeld wat de literatuur zegt over samenwerking in netwerken (groepen actoren die tezamen aan maatschappelijke opgaven werken), wat het succes en falen van publieke sector innovaties beïnvloedt, en wat databases zijn. Op basis van de concepten en het vooronderzoek zijn de interviewvragen opgesteld, en wordt vervolgens in de dataverzameling gezocht naar patronen en wijdverspreide uitspraken. Hieruit vloeit voort wat nodig is om steun voor de database om te zetten naar de realisatie en het beheer van de database: 1) een geconcretiseerd doel van de database, 2) een hogere mate urgentie om een centrale database te gebruiken, 3) de inzet van de middelen tijd en menskracht, 4) een verantwoordelijke databasebeheerder en 5) een eenvoudige database met consistente en gestandaardiseerde data. Naast deze vijf meest voorkomende voorwaarden worden in de resultatensectie ook andere omstandigheden toegelicht die invloed hebben. Het onderzoek leidt tot aanbevelingen voor vervolgonderzoek en vervolgstappen in de praktijk. Vanwege het publieke karakter van een MKBA-database, zou onderzoek kunnen bijdragen aan hoe een publiek goed wordt opgezet, ingericht en beheert. Een volgende aanbeveling voor vervolgonderzoek is een longitudinaal onderzoek met meerdere meetmomenten. Omdat samenwerking en beheer een proces is, kan onderzoek over een langere periode tot meer betrouwbare resultaten leiden. Over een langere periode is ook ruimte voor onderzoek naar gedragsinzichten: hoe komen personen van steun naar inzet. Praktische aanbevelingen zijn ten eerste om het project van het opzetten en beheren van een MKBA-database te gaan beschouwen als een volwaardig project met inzet van tijd en menskracht, en niet als bijzaak. Een tweede aanbeveling is om in een fysieke workshop om tafel te gaan en vragen uit dit onderzoek te herhalen en aan te vullen. Op deze manier kan overeenstemming bevordert worden over verschillende onderwerpen binnen het database-project. Een derde aanbeveling is het promoten van de database. Bijvoorbeeld het promoten van de lancering en het schrijven van stukken tekst over de database op het Rijksportaal. De vierde aanbeveling is het aangaan van een samenwerking met consultant Frank van Zutphen en zijn database, die naar verwachting in 2024 opnieuw gelanceerd wordt. De laatste aanbeveling is om direct in te spelen op de steun voor de database, want dit is er nu, en dat is een essentiële eerste stap naar inzet.