Wijk aan zet: Maar wie zet de stap?

In 2022 introduceerde de gemeente Rotterdam het bestuursmodel Wijk aan Zet, waarin wijkraden bewoners directe invloed geven op hun leefomgeving. Al bij de eerste verkiezingen bleken er in meerdere wijken te weinig kandidaten, waardoor zetels via loting werden ingevuld. Ook is sprake van een hoog verloop onder wijkraadsleden. Dit roept vragen op over de drempels en motivaties die de kandidaatstelling beïnvloeden. Dit onderzoek richt zich daarom op de vraag: Hoe beïnvloeden persoonlijke, sociale, institutionele en politieke factoren de bereidheid van Rotterdammers om zich kandidaat te stellen voor de wijkraadverkiezingen? Via kwalitatief onderzoek zijn 17 semigestructureerde interviews afgenomen met wijkraadsleden, bewoners en sleutelfiguren uit verschillende Rotterdamse wijken. De thematische analyse, gebaseerd op bestaande participatietheorieën en aangevuld met inductieve inzichten, bracht een samenspel aan factoren in kaart. Directe factoren, zoals de beperkte invloed van de wijkraden en politieke binding, blijken vaak doorslaggevend. Politieke binding verlaagt voor sommige kandidaten de drempel doordat partijen actief rekruteren, terwijl anderen juist afhaken vanwege het politieke karakter. Latente factoren, zoals administratieve drempels, zichtbaarheid en ongelijke toegang tot middelen, beïnvloeden het keuzeproces meer indirect. Randvoorwaardelijke factoren, waaronder betrokkenheid bij de wijk, levensfase en sociale netwerken, bepalen of bewoners kandidaatstelling überhaupt overwegen. Opvallend is dat politieke ambitie zelden de hoofdreden vormt, terwijl intrinsieke motivatie om bij te dragen aan de wijk vaak leidend is. Institutionele beperkingen en gebrek aan invloed verminderen echter regelmatig de wil om wijkraadslid te worden, zeker bij partijloze wijkraadsleden. De zichtbaarheid van de wijkraden blijkt bovendien laag, veel bewoners weten nauwelijks van hun bestaan of impact af. Dit onderzoek laat zien dat versterking van de formele invloed, behoud van laagdrempeligheid en verbetering van zichtbaarheid essentieel zijn om het animo voor wijkraden te vergroten en hun democratische legitimiteit te versterken