Tussen schaalvoordeel en controleverlies: de democratische legitimiteit van gemeenschappelijke regelingen in de praktijk onder de loep

Deze scriptie onderzoekt de democratische legitimiteit van gemeenschappelijke regelingen (GR'en) binnen het Nederlandse lokaal bestuur, met een specifieke focus op het programma Democratie in Actie (DiA). Decentralisaties van taken naar gemeenten heeft geleid tot een toename van regionale samenwerking in de vorm van GR'en. Hoewel deze samenwerkingsverbanden schaalvoordelen en efficiëntie kunnen opleveren, roepen ze ook vragen op rond democratische legitimiteit, met name bij de volksvertegenwoordiging. De centrale onderzoeksvraag luidt: Hoe dragen de interventies uit Democratie in Actie bij aan de versterking van de democratische legitimiteit van gemeenschappelijke regelingen en welke aanbevelingen kunnen worden gedaan om deze legitimiteit verder te versterken? In een kwalitatieve vergelijkende casestudy die is vormgegeven met een most similar systems design zijn zes Noord-Brabantse gemeenten onderzocht: drie gemeenten waar DiA-activiteiten zijn ontplooid en drie gemeenten waar dit niet het geval is. Door middel van semigestructureerde interviews met raads-, commissie- en collegeleden zijn vier typen democratische legitimiteit (input, throughput, output en feedback) geanalyseerd, mede aan de hand van verklarende mechanismen in de vorm van multi-level governance en principal-agent relaties. De bevindingen tonen aan dat DiA in de praktijk weinig zichtbaar is, maar ook dat DiA-gemeenten hoger scoren op democratische legitimiteit. De aanwezigheid van DiA lijkt geen significante verschillen te verklaren. Mogelijk zegt het deelgenomen hebben aan DiA in positieve zin meer over de wijze waarop gemeenten democratische legitimiteit organiseren (cultuur) dan DiA zelf. Afgesloten wordt met aanbevelingen voor vervolgonderzoek, DiA, gemeenteraden, burgemeesters, griffies, GR’en, colleges en ambtelijke organisaties om de democratische legitimiteit van GR’en te versterken, zoals het organiseren van vroegtijdige betrokkenheid, betere informatievoorziening en het bevorderen van structurele samenwerking tussen raden.