F.O.R.M.

Publieke sectoren hebben in toenemende mate te maken met krapte op de arbeidsmarkt en een hoog personeelsverloop. Tegenwoordig staan er meer vacatures open dan er werkzoekenden zijn, waardoor personeelsretentie een urgent probleem is geworden. Personeelsverloop brengt veel kosten met zich mee, en heeft invloed op de kwaliteit en continuïteit van publieke dienstverlening. Daarom is in dit onderzoek onderzocht wat het effect is van formalisatie op verloopgeneigdheid van werknemers binnen publieke organisaties, met als doel inzicht te krijgen in waarom mensen besluiten de organisatie te verlaten. Hieruit volgt de volgende vraag: Wat is het effect van formalisatie op de verloopgeneigdheid van werknemers, en in hoeverre worden deze effecten gemodereerd door public service motivation (PSM) en transformationeel leiderschap? Binnen dit onderzoek is een onderscheid gemaakt tussen enabling formalization en coercive formalization. Enabling formalization is een vorm van formalisatie waarbij regels en richtlijnen als ondersteunend worden ervaren en coercive formalization is een vorm waarbij regels en richtlijnen als dwingend en controlerend worden ervaren. Dit onderscheid is gemaakt omdat in eerder onderzoek dit nog vaak werd verwaarloosd, wat resulteerde in tegenstrijdige resultaten. Vanuit de Social Exchange Theory (SET) kan worden beargumenteerd dat organisatiekenmerken zoals formalisatie kunnen leiden tot een sociale uitwisselingsrelatie, waarop werknemers positief of negatief kunnen reageren. Positieve regels ondersteunen werknemers, waar positief op kan worden gereageerd, dat kan resulteren in een verminderde verloopgeneigdheid. Negatieve regels wekken wantrouwen op, waar werknemers negatief op kunnen reageren, met als gevolg een verhoogde verloopgeneigdheid. Daarnaast werd onderzocht in welke mate PSM en transformationeel leiderschap de relatie tussen formalisatie en verloopgeneigdheid modereren. Deze variabelen werken als een buffer die positieve ervaringen versterkt en negatieve ervaringen verzwakt. De enquête (N = 219) is uitgevoerd onder uitvoerende werknemers van de gemeente Rotterdam. De resultaten laten in eerste instantie zien dat enabling formalization de verloopgeneigdheid significant vermindert. Dit effect verdwijnt omdat transformationeel leiderschap een sterkere invloed heeft op verloopgeneigdheid dan enabling formalization. Dit benadrukt het belang van de leidinggevende op de werkbeleving van de werknemer. Daarnaast is er geen significante relatie gevonden tussen coercive formalization en verloopgeneigdheid en ook geen significant effect van PSM en transformationeel leiderschap als modererende variabelen. Aanbevolen wordt dat de gemeente meer zou moeten investeren in transformationeel leiderschap door zich te richten op de directe leidinggevenden en in het verbeteren van onbenutte handleidingen met functiebeschrijvingen. Beide kunnen helpen werknemers te sturen in hun functie en onduidelijkheden te verhelderen, en zelfstandigheid te stimuleren.