Digitale vooruitgang, maatschappelijke achteruitgang? Maatschappelijk onbehagen over digitalisering als moderniseringsressentiment

Digitale technologie krijgt een prominentere rol in het dagelijks leven van individuen in Nederland. Digitalisering heeft nieuwe mogelijkheden geschapen, maar leidt ook tot digitale ongelijkheid en uiteenlopende houdingen tegenover de omarming van digitale technologie. Deze studie onderzoekt hoe binnen de digitaliseringscontext negatieve houdingen tegenover digitale technologie verband houden met een breder maatschappelijk onbehagen over de samenleving. Dit verband is geïnterpreteerd vanuit de ‘verliezers van modernisering’-theorie, inclusief de toepassing van twee subtheorieën: relatieve deprivatie en anomie. Er is een secundaire data-analyse uitgevoerd met cross-sectionele data voor Nederland uit ronde 10 van de European Social Survey. Uit het onderzoek blijkt dat individuen met een negatievere houding tegenover digitalisering ook meer maatschappelijk onbehagen ervaren over de samenleving. Dit verband wordt gedeeltelijk gemedieerd door anomie. Het sterkere onbehagen door digitalisering wordt gedeeltelijk verklaard door een sterker gevoel van onvoorspelbaarheid en wantrouwen jegens de samenleving. Daarentegen blijkt de negatieve digitale attitude niet verband te houden met digitale deprivatie, wat betekent dat digitaal gedepriveerde individuen niet noodzakelijkerwijs negatiever tegen digitalisering aankijken. De bevindingen vullen de theorie rondom moderniseringsressentiment aan. Het onderzoek toont dat maatschappelijk onbehagen niet alleen wordt aangewakkerd door 'klassieke' moderniseringsprocessen, maar ook door de digitalisering van de Nederlandse samenleving. Binnen deze context is een belangrijke rol weggelegd voor anomie als verklaring voor sterker onbehagen. Deze context verschilt echter ook weer van andere moderniseringsprocessen, omdat de individuele positie in de huidige casus geen verklarende rol heeft voor de digitale houding. Afsluitend bevestigt dit onderzoek de toenemende maatschappelijke aandacht voor de schaduwzijden van digitalisering en geldt als startpunt voor verder onderzoek naar het perspectief van bezorgde burgers over digitalisering in Nederland.