Polarisatie ontmaskerd: de veelzijdigheid van ‘complotdenken'

Abstract De toename van institutioneel wantrouwen en polarisatie in postmoderne samenlevingen vraagt om een herijking van benaderingen van ‘complotdenken’. Dit onderzoek biedt inzicht in hoe ‘kritisch vrijdenkers’ hun ideologische positie vormen en participeren in het politieke proces, voorbij traditionele pathologisering en het knowledge deficit model. Via elf semigestructureerde diepte-interviews is een cultureel-sociologische analyse uitgevoerd, gebaseerd op grounded theory en biografische narratieven. Twee ideaaltypische oriëntaties zijn geïdentificeerd: collectief gedachtegoed en individueel gedachtegoed. Beide groepen delen een ‘epistemologische schokgolf’ tijdens de COVID-19 pandemie, wat leidde tot paradoxale electorale voorkeur voor Forum voor Democratie (FvD) als enige partij die hun bezorgdheid erkent. Ondanks kritiek op instituties onderschrijven respondenten moderne wetenschappelijke en democratische waarden, wat wijst op een ‘overmatig kritische’ houding in plaats van irrationele afwijzing. Deze bevindingen ondersteunen Mouffe’s agonistisch pluralisme en benadrukken het belang van inclusieve platforms voor conflicttransformatie. Beleidsimplicaties betreffen het omarmen van epistemische diversiteit en het institutionaliseren van agonistisch dialoog om polarisatie te verminderen. complotdenken, ideologievorming, anti-institutionalisme, democratische participatie, agonistisch pluralisme